Kaçak Akım Rölesi Basit Anlatım

Ülkemizde değeri bilinememiş, bir ürün…

Bir mazleme düşünün ki kullandığınız elektrik aletinde veya sisteminde, elektrik kaçağı oluşması durumunda, kaçağa temasınızda tam elektriğe maruz kaldığınız anda size hissettirmeden sigortayı attırsın hayatınızı korusun… Üstelik fiyatı da özelliğine rağmen ucuz olsun ( 3 sigorta parası kadar olsun.)

Bu malzemeyi kullanmak istemez miydiniz ?

Malzemenin adı kaçak akım rölesi. Piyasada hayat koruma ismi, kaçak akım şalteri diye de biliniyor.

Ülkemizde kaçak akım rölesinin kullanılması kanunen zorunlu olmasına rağmen denetimsizlik sonucu evlerde bile kullanılmıyor.

Bu konuda gevşeklikler yaşanmakta ölümler kaçınılmaz olmaktadır.

Düşünün ki evde şirin yaramaz ufak çocuğunuz prize çivi vs soksa bile kaçak akım rölesini attırır ve aldığınız elektrik çarpılmaz. Daha nasıl anlatabilirim ki önemini !

“Akıllı adam önlemini önceden alır!”

Kaçak Akım Rölesi Kullanımı Zorunlu mudur ?

1996 dan beridir zorunlu hale gelmiştir. Elektrik iç tesisat yönetmeliğinin 18. Maddesi Kapsamında “tesislerde hayat koruma eşikli koruma elemanları tanımıyla” KAÇAK AKIM RÖLESİ Kullanımı zorunlu hale getirilmiştir.

Kaçak Akım Rölesi (Hayat Koruma Rölesi) Nedir ?

Kaçak akım rölesi, elektrik sistemlerimizde insan hayatını koruması için kanunen zorunlu ve panolarda bulunması gereken bir sigorta çeşitidir.

Genellikle Sigorta panosu içinde sigortaların sağ-sol farketmez en başında bulunur.

Üzerinde sigorta anahtarından ziyade bir de test butonu bulundurur. Bu sayede normal sigorta olmadığını anlarsınız.

Kaçak akım rölesinin çalışma prensibi şu şekildedir.

Elektrikte faz ve nötr ve toprak kavramları vardır. Bunları bildiğinizi varsayarak anlatmaya devam ediyorum.

Bir elektrik devresinde fazdan giren akım, nötrden çıkar.

Kaçak akım rölesinin düzgün çalışması için giren akımla çıkan akımın miktarı birbirlerine eşit olmalıdır.

Devrede akım farklı bir yere kaçarsa, örneğin toprağa, evin duvarına, insan vücuduna vs.
Bu durumda fazdan giden akımın hepsi nötr üzerinden değil, bir kısmı da kaçak üzerinden devreyi tamamlayacağı için kaçak akım rölesi akım farkını anlayacak ve kontağını attıracaktır.
(Dış ortamda kabloların deformesi sonucu toprak altında nem oluşması veya yağmur vs. akımın toprağa akması gibi vs.)
(İç ortamda Kabloların deformesi sonucu kablonun duvara değmesi sonucu vs.)

Örnekle anlatmak gerekirse:
220V  bir sisteminde çekilen güç 10,3 Amper ise, bu çekilen güç kaçak akım rölesi üzerinden dolaşacak, yani faz nötr hattını kullanarak geri dönüş sağlayacaktır.
Eğer sizin elektrik tesisatınızda deforme olan kablo var ise, kablonun içindeki teller toprağa veya duvara veya herhangi bir yere teması ya da yakınlığı sonucu ya da nem ile su ile teması sonucu sistemdeki akımın bir miktarı toprağa ya da duvara akarsa, mesela 0.30 miliamper kadarından fazlası.
Bu durumda dönüş akımı 10,27 olacaktır. kaçak akım rölesi bu farkı anlar ve hayat korumak için sigortasını attırır.

 

Çalışma sistemine başka bir Örnek:
Çamaşır makinesinin dışı metaldir ve bu metal kısıma içeriden bir tel bağlıdır. Bu telin diğer ucu makinenin prizindeki toprak hattına bağlanır ki siz prize taktığınızda toprak hattı oluşsun.
Senaryo yazalım: Çamaşır makinesinin içindeki faz eğer Makinenin metal gövdesine temas ederse kaçak akım ve sigorta atması gerekir.
Diyelim ki evin elektrik sisteminde topraklı priz kullanmamışsınız.
Ya da evin toprak hattı kopuk,
veya çamaşır makinesinin içindeki gövdeye bağlı tel kopmuş,
Bu durumda makinenin metal gövdesine kaçan faz akımı gövdede kalır. Toprak kopuk olunca bunu o anda kaçak akım rölesi farkedemez!
Senaryoya devam edelim Siz çamaşır makinesini tuttuğunuzda üzerinizden 30ma akım geçtiği anda kaçak akım rölesi işte bu anda farkeder ve atar.
Yani siz ne olduğunu anlamadan elektrik çarpılmasını hissetmeden sigorta atacaktır. Sizi kurtaracaktır. (Bazı gecikmeli durumlarda yarım saniye kadar hissedersiniz :D)

 

Peki Kaçak akım rölesi olmasaydı ne olacaktı ?
Çamaşır makinesini tuttuğunuzda elektrik çarpacaktı.
Çarpılma esnasında 1.sn de insan üzerinden geçen elektrik çok fazla değildir. Çünkü insanın kendisi de ayrıca bir dirençtir.
Nasırlı parmaklar bile elektriği büyük ölçüde keser. Fakat insan ayarlı direnç gibidir. Elektrik üzerinden geçtiği zamana göre direnci düşer.
Yani zaman çok önemli !
Her saniye üzerinizden geçen akım şiddeti fazlalaşır 2. 3. saniyelerde elinizi bırakamadığınızda Allah korusun şuur kaybolabiliyor…
Bu durumda geciktiğiniz süre ölçüsünce üzerinizden geçen akım vücut içinden kendine yol bularak akımı artırır ve vücuttan girip çıktığı yerde geçen yolları yakar. Büyük hasarlar bırakır.
Tabii hattınızda kaçak akım olmasa bile sistemde illa ki sigorta vardır…
Ama bu sigortaya güvenmeyin. Sigorta kaçak akım rölesi gibi hemen atmaz.
Ne zaman atar ? Taa ki üzerinizden geçen akım takılı sigortanın amper değerini aştığında…
Ancak atar bu da 10. 20. saniyelere denk düşebilir. 10-20 sn elektriğe maruz kalmak kesinlikle ölümcüldür!

Sanırım kaçak akım rölesinin neden bu kadar önemli olduğunu anladık.

Peki Neden atar bu kaçak akım rölesi?

Kaçak Akım Rölesi Atma Sebepleri

1. Tesisattaki herhangi bir kablonun deformesi sonucu kablo içindeki teller dış ortama temas ederse az da olsa bir elektrik kaçağı kaybı oluşursa… Bu kaçak 30ma üzerinde ise ki kesin üzerindedir. Çünkü 30ma çok küçük bir değerdir. Bu durumda Atar.

2. Dış ortam tesisatı için söylüyorum yağmurlu havalarda deforme olan kablolara nem girerse daha çabuk atar. Kabloya Su temas ederse kesinlikle atar.

3. Fırın gibi yüksek güçlü aletleri kullanırken çekilen akım yüksek olduğu zaman atabiliyor. Ya da aynı anda iki güçlü aleti kullanırsanız. Örnek: Fırın + Su Isıtıcısı vs.
Not: Kullanılan Kaçak Akım Rölesinin Amperi çektiğiniz akımdan düşükse atması kaçınılmazdır.

4. Toprak hattı iyi değilse atabilir.

5. Kaçak akım rölesinin bozulması durumunda atar.

6. Nötr ile Toprakta elektrik olmasa bile temas ettiği anda atar! Temas sürekli ise kaçak akımın sigortasını kaldırdığınız anda atar.
Not: Bazı binalarda nötr veya topak zayıf olan yerlerde toprak ile nötürü birbirine bağlıyorlar. Buna sıfırlama deniyor. Bu tip bağlantı yapılan yerlerde kaçak akım rölesini kullanamazsınız. O yüzden bunun da tespiti zordur.

7.  Civarda yıldırım düşmesi sonucu atar.

8. Priz içinde oluşan nemlerden genellikle banyodaki prizlerden atar. Ayrıca mutfaktaki su ısıtıcısı gibi aletlerden de atabilir.

Kaçak Akım Rölesinin Atmaması İçin!

Elektrik tesisatınınzda kaçak akım rölesini sağlıklı olarak kullanmak için:

Toprağın ve nötr hattının temiz çekilmiş olması gerekir.

En başta tesisat çekilirken kabloların duvar içinde deforme olmaması kaçak oluşturmaması gerekir.

Nem Su gibi faktörler olmaması gerekir.

Yaşadığınız binada komşunuz bile nötr-toprak hattını birbirine değdirse sizin kaçak akım rölesi atabilir!

Kaçak Akım Rölesi Atıyor Bu Arızanın Kaynağı Nasıl Bulunur ?

Kaçak akım rölesinin neden attığını bulmak için:

1. Tüm sigortaları kapatın kaçak akım sigortasını kaldırın güç çekmezken bu durumda bile atıyorsa kesinlikle nötr ve toprak birbirine temas ediyordur.

2. Onun haricinde tek tek sigortaları kaldırarak deneyebilirsiniz.

3. Banyodaki nemli prizleri kontrol edin. Evde nem oluşturabilecek her yere bakın. Su ısıtıcısı vs.

4. Kaçak Akım Rölesi de bozulmuş olabilir. Değiştirebilirsiniz.

5. Bütün bunlar fayda etmediyse sigorta panosundan tüm tesisat ayırılır tek tek bağlanarak denenebilir.

Not: Sürekli atmıyor ve bazen atıyor gibi durumlarda bu kaçağı bulmak hakikaten zordur! Bunun haricinde eski binalarda kaçaklar vardır toprak hattı eskidir.
Yeni hat çekilemezse ki genelde çekilmesi maliyetli. Bu durumda Kaçak Akım Rölesi Kullanılamamaktadır!

Buradan Kaçak Akım Rölesinin değerini bilen tüm elektrikçi arkadaşlara selamlar olsun.

5 Cevaplar

  1. Nambır van Nambır van dedi ki:

    selam olsun merhum 100 no lu adama ve tum okuyanlara..
    ben birazda elek fırınlarının neden kacak akım Rölesini (KAK) açtırdığından bahsedeceğim..
    benim evde 10 yılı aşkın kullandığım ustu ızgaralı bir mini fırınım var. ızgara 2 kW fırın üst alt toplamı 1 kW..
    son zamanlarda KAK aı açtırmaya başladı. Bende arızayı bulmak için fırını açıp tüm devreleri kontrol ettim..
    alt ust ızgaralara bağımsız elek vererek çalıştırdım her şey sağlam görünüyor. her kabloyu gerisin geriye taktım.
    maşallah Arçeliği tebrik etmek lazım tüm silikon kablolar ve konnektorler ilk günkü gibi pırıl pırıl..
    Fakaaaaat..

    Bir üst ızgara çalıştırma denemesinde çekilen akım 10 amper… ve 5 dk çalıştıktan sonra rezistans kızgın iken sıcaklığı kısayım dedim termostatı sıfıra doğru alırken KAK açtı! Olayı tekrar daha dikkatli incelediğimde termostat kontaklarının ark yaptığını ve arkın termostat ve fırın şasesine doğru kaçak şerareler meydana getirdiğini fark ettim..

    İşte KAK ı açtıran bu kaçak.. termostat düğmesi zaten ufak bişey.. fırın anahtarı da da aynı. o bile yüksek akımda (üst rezistans) açma ve kapamada ark yapıyor.. Üst ızgarada akım 10 A gibi yüksek.. açma kapama yapan her kontak.. bazen zaman saati bile .. KAK ı açtırmaya yetiyor.

    Peki bugüne kadar niye açtırmıyordu?? Zira kontak malzemeleri zamanla eskidi..de ondan.. diyerekten termostatı yenisi ile değiştirdim. O da ne ! aynı olay.. KAK yine açtı. termostat devreyi açarken yine ark var.
    demek ki mallar iyi değil.. kontak etrafında yeterli açıklık, mesafe yok.. kontak çevresi izoleli değil. bir izolasyon yok..

    Minimum malzeme kullanarak max kar etme amacı taşıyan emperyalist üreticiler ve sözüm ona üst akıl sonunda dibe vuracaktır.

    Fırın termostatı fırın için yapılmış olup ızgara bölümüne etki etmez. zaten Izgarayı kullanmak için fırının üst kapağını açmak zorundasın.. Ama yine de fırın gövdesi ısınacağından bir miktar etki eder. Zira termostat sensör gövdesi fırın sacı ile temastadır. Isıyı hisseder. bu durumda termostatı sıfıra doğru getirip ısıyı kısmak istemen içgüdüsel olarak doğaldır. devreyi bir noktada keser fakat KAK da açar !. Yani Termostatla oynamak doğru değildir, ana düğmeyi açıp kapatmak doğrudur.

    ÇÖZÜM: Piyasada Fırına uyan Termostat nominal akımı 16 A den fazla amperajda bir mal bulamazsın. Mademki piyasada kontak akımı yüksek amperajlı ve iç hacmi arkaların şaseye ulaşmasını engelleyecek kadar iç hacmi büyük veya içi iyi izolasyonlu bir termostat yok.. o halde Çözüm: fırın içine 16 A lik küçük bir kontaktör kullanmak.. Termostatı kontaktor kumandasında kullanmak ve termostatın 10 A olarak kumanda ettiği ısıtıcı devreyi bu kontaktörün kontaklarından geçirmek..

    Sorun Sanki çözüldü gibi. ama yine de ızgara konumunda termostatla oynarsan her 10-15 denemede bir kere KAK açıyor.
    Şimdi bunu da araştıracağım.. Niye açıyor?? Mademki ben ”Number one” ım bunu bulacağım..
    Beni çözümüm bu oldu Bu olanlar Mutfaktaki Priz linyesinde oluyor ve bu linyede 6 ad priz var. buzdolabı, bulaşık mak. vs. yani bu linyede. zaten bağlı cihazlardan ve 20 yıllık tesisatın kendisinden dolayı belli bir kacak akım var… Unutma her cihazın, aydınlatma armatürünün vs yaklaşık 1 mA zati kaçağı vardır.

    herkese koşça kalın ..
    Rumuz: No1
    Örnegin Büyük bir salonda 30 dan fazla ayd. armatürünün bağlı olduğu bir KAK linyesinde kısa devre ve hiç bir hata yoksa bile KAK açar.

    • utquick utquick dedi ki:

      NumberOne, değerli yorumun için teşekkür ederim.

      Samimi söylüyorum sizin gibi insanlara ülkenin argesinde ihtiyaç var.
      Fırını incelemen, sorunu tespit ederek çözüm araman ve bulman takdire şayan.
      Yorumun umarım ihtiyacı olan birilerine faydalı olur.
      Herkes işini düzgün yapsa ileriyi görebilse zaten bu tarz sorunlar olmaz.
      O fırın acaba o hatadan ders alıp kendini düzeltmiş midir?
      Yoksa evin elektrik tesisatına çamur atıp kaç evin kaçak akımı iptal ettirilmiştir!
      Firma belli ki kronik sorunlu malzeme üretmiş.
      Olması gereken bu tip hatalarda firmanın doğru malzemeyi üretip bedava olarak değiştirmesi olmalıdır.
      Argeye yatırım yapmazsan zincirleme felaketler süregelir.
      En kötü senaryo:
      Bunun sonucunda kaçak akımı ipta edilen evde elektrik çarpılması ve ölümler olabilir.

      Ayrıca konunun sonunda belirttiğin her malzeme 1mA akım çektiğini bilmiyordum.
      Bu bilgi şu an benim ne kadar işime yaradı bilemezsin.
      260 lambalı bir sistem kullanıyorum ve 30mA de kaçak akım attırıyordu.
      Bunu çözmek adına 300mA kaçak akım rölesi takmıştım. Sorun çözülmüştü.
      Ben şaltterin atma sebebini kabloda oluşan kayıplara bağlamıştım.
      Bu belirttiğin olay gayet mantıklı.
      Peki şimdi aklıma geldi 500 lamba olsaydı ne olacaktı ?
      Bildiğim kadarı ile piyasada 30mA ve 300mA tipte kaçak akım sigortaları mevcut.
      500 lambada bu 500mA demek olmaz mı bu durumda kaçak akım kullanamayacakmıydık. 😋

  2. Hamza Hamza dedi ki:

    Kazakistan’dan selamun aleyküm
    Ben evde ali expresten aldığım termostat ile yumurtlama aparatına taktım termostatın çalışma sistemi çok basitmiş nötrdeki kabloyu bağlamak lazımmış.
    Hocam benim bu isiticiya bağlandığım termostat belli bi ısıya gelince sadece nötr ‘deki akımı kesiyormus bu sayede 1500w luk ısıtıcı çalışmıyor sadece nötrden gelen akımı termostat kestiği için bu kaçak akım yapar mı ve ısıtıcıyı kullaniyor muş gibi elektrik yer mi?

    • utquick utquick dedi ki:

      Türkiye’den Aleyküm Selam Hoş Geldiniz Sefalar Getirdiniz.

      Nasıl bir sisteminiz var bilemedim ama şunu söylemeliyim. Sistemler genelde otomatik olarak elektriği keserken nötr yerine faz kısmını keserler ki boştayken üzerinde elektrik bulunmasın.

      Sadece nötr ü kestiğini nereden anladınız?

      Muhtemelen sizin kablolarda faz ile nötr yeri ters bağlanmış.

      Devre üzerinde veya cihazınız üzerinde ya da kitapçığında L ve N değerleri vardır. Devreyi buna göre bağlamalısınız.

      L fazdır. N nötr.

      Sisteminiz fişli ise fişi ters çevirirseniz sorun ortadan kalkar.

      Kablo ile bağlı ise uçları L ve N yazan değerlere göre bağlayınız.

      Önce kontrol kalemi ile fazın hangi kablodan geldiğini tespit ederek bunu L yazan yere bağlayın.

      Ayrıca faz veya nötr kesildiğinde sistem akım çekemez ki elektrik yemez yani rahat olun.

      Isıtıcı devresi ısınmadan kesinlikle elektrik sayacını çalıştıramaz.

      Elektrikte uyulması gerekli kurallar vardır. Ama uyulmasa bile kimse fark etmez ve çalışması anlamında problem çıkartmaz.

      Sizin durumunuz şuna benziyor: Ampullerin takıldığı duy var ya;

      Bu duyun içine bakarsanız ampulü çevirdiğinizde ampulün metal kısımlarının değeceği bir orta noktası vardır bir de yan temas noktası vardır.

      Duyu bağlarken rastgele bağlarsanız ve faz kısmı duyun yan kısmına denk gelirse elektrik açıkken ampul değişimlerinde eliniz yan kısma temas ederek sizi çarpma riskine sokabilir. Ama buna kimse riayet etmez çünkü değmediğiniz sürece sorun yoktur 🙂

      Sağlıcakla kalın hoşçakalın…

  3. Hamza Hamza dedi ki:

    Çok sağolun cevabınız için.teşekürler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir