Sürücüyseniz bu kuralı anında bilmek zorundasınız! Aksi halde bir gün bir başkasına zarar verebilir, kul hakkına girebilirsiniz. Devamını mutlaka okuyun…

Trafikteki tek kural kavşakta geçiş üstünlüğü değil elbette; ancak en çok ihlal edilen ve en ağır sonuçlara yol açan kural budur.

Türkiye’de her 4 sürücüden 3’ü kontrolsüz kavşakta geçiş hakkını bilmiyor ve aracını karambole sürüyor. Her gün kazaya davetiye çıkaran bu büyük belirsizliği bitirmek için bu yazıyı kaleme aldım. Bu %75’lik dilimden tek bir kişiye bile kuralı öğretebilirsem, bir kazanın önüne geçmiş olacağım.

Bu kurallar ehliyet sınavında soruluyor ama direksiyona geçene kadar unutuluyor. Bu gibi hayati kurallar mutlaka bilinmeli ve unutulmamalı. Bana kalırsa bu kuralı sınavda bilemeyenlere ehliyet bile verilmemeli ki herkes tam öğrenebilsin ve unutamasın.

Türkiye’de %75 olan bu kuralı bilmeme oranı Avrupa’da sadece %15-20. Sıkı eğitim sayesinde orada geçiş hakkı bir şans veya karambol konusu değil. Aradaki bu büyük fark ve rahatlık, bize can ve mal kaybı olarak geri dönüyor ne yazık ki.

Doğrudan can güvenliğini ilgilendiren bu tip konularda, televizyonlarda düzenli olarak kamu spotları yayınlanmalı. Bunlarla ilgili akılda kalıcı ve herkesin anlayabileceği animasyonlar hazırlanmalı.

Neyse bu iş de bize düştü anlaşılan…

Aşağıda geçiş üstünlüklerini ayrıntılı olarak anlatmaya çalışacağım.

Öncelikle kavşak tiplerini bir hatırlayalım;

Kontrollü ve Kontrolsüz Kavşak Nedir?

Kontrollü Kavşak: Trafik ışıkları, işaret levhaları (Dur, Yol Ver, Ana Yol vb.) veya trafik polisi tarafından yönetilen kavşaklardır. Kimin nasıl geçiş yapacağı kavşak içinde net olarak belirlenmiştir.

Kontrolsüz Kavşak: Başında hiçbir görevlinin olmadığı, ne bir trafik ışığının ne de tek bir “Yol Ver” ya da “Ana Yol” “Dur” tabelalarının bulunmadığı, kavşaklardır. Kimin nasıl geçiş yapacağı trafik kanununa göre belirlenmiştir. (Aşağıda detaylıca inceleyeceğiz.)

Kontrollü Kavşakta Geçiş Üstünlüğü

1. Trafik Polisi: Sinyalizasyon veya Levhalar yerine önce polise uyulur. Polis “dur” diyorsa durulur geç diyorsa geçilir.

2. Trafik Işıkları (Sinyalizasyon): Kavşakta varsa öncelikli olarak Sinyalizasyona uyulur. Sinyalizasyon yoksa veya veya o an çalışmıyorsa levhalara uyulur.

Görev halindeki ambulans, itfaiye ve polis gibi araçlar; sesli ve ışıklı uyarı sinyallerini aynı anda kullanmak, halkın can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürmemek şartıyla ışık ve levha kısıtlamalarına tabi değildir. Fakat şöyle bir husus vardır: Bu araçlar kendilerine kırmızı ışık yanarken kavşağa yaklaştıklarında hızlarını azaltmak, kavşak içinin emniyetli olduğunu kontrol etmek ve ancak güvenli ortam oluştuktan sonra geçiş yapmakla yükümlüdürler; yani size yeşil yanarken siz geçiyorken sizin içinizden de geçemez aksi halde yaşanacak bir kazada hukuken sorumlu tutulurlar.

4. Ana Yol – Tali Yol Levhaları (DUR ve YOL VER):

Kavşakta ışıklar çalışmıyorsa veya yoksa; ana yoldaki araçlar ilk geçer. Tali yoldaki araçlar (DUR veya YOL VER levhası olanlar) ana yoldakilerin tamamen geçmesini bekler.

5. Dönel Kavşakta Geçiş Üstünlüğü

Kontrollü kavşaklara örnek olarak bir de Modern Dönel Kavşak dediğimiz kavşak tipleri vardır. Bu kavşağın ortasında yuvarlak şekilde bir adacık vardır. Şunu da unutmayalım ki ortasında her yuvarlak adacık olan kavşak dönel kavşak olmayabilir. Kavşağın yaklaşımlarındaki levhaları takip etmek gerekir dur veya yol ver levhasını görüyorsanız içinde ada olan o kavşak dönel kavşaktır diyebilirsiniz.

Dönel kavşaklarda geçiş üstünlüğü her zaman kavşağın içinde bulunan araçlarındır! Kavşağa sonradan gelip yaklaşanlar durup önce kavşağın içini kontrol etmeli eğer boş ise ancak bu şekilde dönel ada içine girmesi gerekir. Bu kural bilinmediği için görmüşsünüzdür kavşağın yaklaşımında ekstra tabelalar konur KAVŞAK İÇİNDEKİ ARAÇLARA YOL VER diye. Aslında böyle bir levha standardı yoktur. Ne acıdır ki bu levhanın varlığı bile kuralları bilmediğimizin kanıtıdır.

Araştırma yaparken denk geldim: İki sürücü dönel kavşaktaki geçiş üstünlüğünü çiğneyip ikisi birden bir araca çarpıyor. Gerçekten akıl almaz bir saçmalık.: Link

İnsan gerçekten hayret ediyor… Dönel kavşağın mantığı o kadar basit ki: Kavşak içindeki araca yol verilir! Ama bizde nedense “önce giren basar geçer” veya “büyük olan geçer” gibi saçma sapan, yazısız kurallar işliyor. İşin daha da sinir bozucu tarafı, o salakça hareketi yapan sürücüler muhtemelen “solumdan geliyordun, haklıydım” falan diye kendilerini savunmaya falan çalışıyor.

Kontrolsüz Kavşakta Geçiş Üstünlüğü

Geldik asıl konumuza…

Kontrollü kavşakta ışık ya da levhalar var; kurallar az çok belli.

Peki hiçbir levhanın olmadığı durumda kavşaklarda ne yapacaksınız?

Bu kavşaklarda kaos olmasın diye yasa der ki sağdan gelene yol ver. Fakat! Bu kural doğrusal geçiş yapan veya aynı anda karşılıklı dönüş yapan araçlar için geçerlidir.

Yani kontrolsüz bir kavşakta;
Örnek: Soldan gelip düz devam eden araç, kural gereği sağından gelen araca yol vermek zorundadır; ancak sağdan gelen araç dönüş yapıyorsa, geçiş hakkını düz ilerleyen araca devretmiş olur.

Bu kuralları sadece okumak yavan kalabiliyor. Hiç merak etmeyin, aşağıda hazırladığım simülasyon ve örneklerle tüm olasılıkları gözünüzde canlandıracağım.

“Olasılıklar” diyorum çünkü bir an için 4 kollu kontrolsüz bir kavşağa dört aracın aynı anda yanaştığını hayal edin…

Bu durumda sizce kim kimin sağındakine yol verecek 😀

Öyle ya her aracın sağı dolu 😀

İşte bu gibi tüm olası senaryoları simülasyon haline getirdim aşağıdan inceleyebilirsiniz.

Öncelikle kontrolsüz kavşakta ne yapılması gerektiğini maddeler halinde sıralayalım:

1. Hızını Azalt: Kavşaklara yaklaşırken geçiş üstünlüğü kimde olursa olsun hızını düşür ve kavşağa kontrollü yaklaş.
2. Tüm Yönleri Kontrol Et: Kavşağa girmeden önce tüm yönleri (hem sağını hem solunu) dikkatlice tarayarak kör noktada araç veya yaya olmadığından emin ol.
3. Önce Düz Giden Geçer: Kontrolsüz kavşakta düz ilerleyen araç, dönüş yapan araçlara göre her zaman önceliklidir.
4. “Sağdaki Araç” Kuralını Uygula: Sağındaki araç düz geçiş yapıyorsa ona kesinlikle yol ver. Ancak sağındaki araç dönüş yapacaksa ve sen düz gideceksen, yol hakkı sana geçer.
5. İki Araç da Dönüyorsa: Karşı karşıya gelen iki araç da dönüş yapacaksa, sağ taraftaki aracın geçiş üstünlüğü doğar.
6. Geçiş Üstünlüğü Olan Sürücülere Yol Ver: Ambulans, itfaiye ve polis gibi araçlar (aktif görevde olmaları şartıyla) her zaman ilk geçiş hakkına sahiptir.
7. Yayalara Öncelik Tanı: Kavşakta veya yaya geçidinde bulunan yayalara istisnasız öncelikli geçiş hakkı ver.

Bu simülasyonda tüm olası senaryoları yapmaya çalıştım umarım işinize yarayacaktır…

T Tipi Kontrolsüz Kavşakta Dönüş Kuralları

Bu tip kavşaklar biraz daha kafa karıştırıcı olabiliyor ve kavşakta herkes kafasına göre geçiyor 🙂

Kural bilmeyince; Orman kanunları işler seri olan geçer 😀

+ şeklinde kontrolsüz kavşaklarda kural belli sağdan gelene yol ver şeklinde… bunu bile tam kavrayamamışken kavşak T tipi olunca kafalar biraz daha karışabiliyor.

Aslında kural net:

Karayolları Trafik Yönetmeliği Madde 109 ve ilgili kurallara göre; levhasız T tipi kavşaklarda yatay kolda seyreden araçlar ana yoldakiler gibi kabul edilirken, düşey koldan gelen araçlar ise tali yoldakiler gibi değerlendirilir. Düşey koldan gelen araçlar düz gidemeyip mecbur döneceği için, Kanun Madde 57 gereğince dönüş yapan sürücüler doğru geçmekte olan araçlara yol vermek zorundadır. Bu kuralın ardından (tali yoldan çıkan araçların ana yoldakilere yol vermesi kuralı çerçevesinde) genel trafik kuralı olan sağdaki araçlara yol verme (sağdan gelenin önceliği) kuralı geçerli olur.

Bu kafa karışıklığı ile alakalı olarak 2005’te (22. Dönem TBMM) Karayolları Trafik Kanunu’nda değişiklik yapmak için hazırlanan bir kanun tasarısında şu ifade vardı: “…(T) tipi kontrolsüz kavşaklarda ise dönüş yapan araçlar doğru geçmekte olan araçlara ilk geçiş hakkını vermek zorundadırlar.”

Ama bu madde o haliyle yasalaşmadı. Yasalaşsaydı T tipi kavşaklarda 109ncu maddenin önceliği yok sayılacaktı madde Komisyon raporları tamamlanmadan taslak rafa kaldırıldı. Şu anki (yürürlükteki) Karayolları Trafik Kanununda T tipi kavşaklar için ayrı/özel bir madde yok. Geçerli olan kural hâlâ Madde 109 ve Madde 57

Aşağıda elimden geldiğince Kontrolsüz T Kavşakta yaşanabilecek simülasyonları ekledim inceleyebilirsiniz.

Videoyu izledikten sonra kafayı yemiştim bunun doğru olma ihtimali nedir diye…

Ama anladım ki eğitmen konuyu anlatırken çok büyük bir mantık hatası yapıyor. “düz giden önceliklidir” ilkesini tamamen yok sayıp olayı sadece “sağdakine yol verilir” ezberine bağlıyor. Halbuki Karayolları Trafik Yönetmeliği Madde 109/b-10 gayet nettir: Dönüş yapan sürücüler, düz geçmekte olan araçlara ilk geçiş hakkını vermek zorundadır. Yani T kavşak olsun + kavşak olsun sağdan gelen araç konum olarak sağda olsa bile; dönüş yapacağı için yoluna düz devam eden aracın geçmesini beklemekle yükümlüdür. Trafikte öncelik ezbere “sağdakinde” değil, yönünü değiştirmeyip düz gidendedir!

---

Konuyu anladığımızı sanıyorum…

Gelin bu işlerin biraz beyin cimlastiği kısmına el atalım!

Kontrolsüz kavşakta sağdan gelen her zaman haklı ise şunu kendinize bir sorun bakalım…

Sağı solu kontrol ettiniz araç yok kavşağı geçmektesiniz.

Ama o da ne sağdan bir anda aşırı süratli bir araç geldi ve sizi yakaladı.

Siz gelen aracı uzakta olduğu için ilk bakışta fark etmediniz ve kavşağa girmiş bulundunuz.

Araç hızlı olduğu için yetişip size durmaksızın çarptı.

Bu durumda suç kimde olur? 🙂

Kavşağa ilk siz girdiğiniz için ve o araç süratli olduğu için suç karşı tarafın olmasını bekliyorsunuz.

Fakat! gel gör ki aracın hızını ispatlayamazsanız polis gelip rapor tutacak ve araçların duruş yönüne göre sağdan gelen haklıdır diyecektir geçmiş olsun.

Aracınız pert olduğu gibi bir de siz hatalı durumuna düşeceksiniz.

İşin daha vahim tarafı yaralamalı kazalarda maddi tazminat ödeyeceksiniz veya ölümlü kaza durumunda hiç yoktan içeri bile girebilirsiniz.

Yani demem o ki kamera olmadan bu tarz bir kazayı ispat edemezsiniz!

Kavşakta sağdan gelen aracın aşırı hızlı olduğu kamera, fren izi veya bilirkişi raporuyla ispatlansa dahi, “sağdan gelene yol ver” kuralı ihlal edildiği gerekçesiyle sürücüye genelde %25 ila %50 arasında tali kusur verilir ve bu durum yaralamalı veya ölümlü kazalarda adli ceza ile tazminat sorumluluğunun doğmasına yol açar; ancak bilirkişi incelemesinde siz kavşağa girdiğiniz anda sağdaki aracın o kadar uzakta ve şehir içi 50 km/s limitli yerde 120-130 km/s gibi aşırı bir hızla geldiği, dolayısıyla normal bir sürücünün bunu öngörmesinin ve kazadan kaçınmasının teknik olarak imkansız olduğu tespit edilip %0 kusursuz bulunursanız illiyet bağı koptuğu için hakkınızda takipsizlik veya beraat kararı verilerek tüm adli, cezai ve tazminat sorumlulukları tamamen ortadan kalkar; fakat bu durum hukuken tespiti ve ispatlanması en zor senaryodur.

Allah iyi insanları bu tarz durumlara maruz bırakmasın diyor yazının sonuna geliyorum.

Kurallara uyan kendini bilen her sürücünün aracına kesinlikle yüksek çözünürlüklü gece gündüz yolun her tarafını görecek plakaları okuyacak 4K falan kamera taktırması taraftarıyım.

Sözün özü; direksiyon başındayken haklı çıkmaktan ziyade hayatta kalmak esastır. Kavşaklara yaklaşırken ayağınızı gazdan çekin. İki tarafın da yavaş olduğu bir kazada en fazla maddi hasar oluşur; ona da “cana geleceğine mala gelsin” der geçersiniz.

Eğitimli, kazasız, belasız günler dilerim. Hoşça kalınız.

Dikkat: Bu metindeki görüş ve senaryolar tamamen genel bilgilendirme amaçlıdır. Hiçbir hukuki süreçte, davada veya kural belirlemede emsal teşkil etmez. Bağlayıcı kurallar ve kusur halleri ilgili mevzuatta açıkça düzenlenmiştir.